UYGULARLARSA BİZİ KORUYACAK MEVZUAT

4934 sayılı Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğu Hakkında Kanun 23.7.2003 tarihli ve 25176 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi'nin Onaylanması Hakkında 2003/6168 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 20.10.2003 tarihli ve 25265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Sözleşmenin "Giriş" bölümünde,
"İnsanın yaşayan tüm canlılara ahlaki bir yükümlülüğünün olduğunu tanıyarak ve insan ile ev hayvanları arasında mevcut özel ilişkileri hatırda tutarak,
Ev hayvanlarının yaşam kalitesine olan katkılarını ve bunun sonucu olarak da toplum için taşıdığı önemi dikkate alarak,"
anlatımına yer verilerek yalnızca bu sözleşmenin değil bu konuda çıkartılacak diğer mevzuata ilişkin de bir çerçeve çizilmiştir.

4794 sayılı Kanunla uygun bulunan bu Sözleşmenin "Hayvanların refahı için temel kurallar" başlıklı 3. maddesinde de
"Hiç kimse bir ev hayvanının, gereksiz acı, sıkıntı veya ızdırap çekmesine sebep olamaz.
2. Hiç kimse bir ev hayvanını terk edemez." hükmüne yer verilmiştir.

Sözleşme, ev hayvanlarının terk edilemeyeceğini belirtme yanında "Sorumsuz şekilde ev hayvanları edinmenin, istenmeyen ve terk edilen hayvan sayısının artmasına yol açma riski getirdiği." ne dikkat çekmektedir. (m. 14/d)
Sözleşme, ev hayvanlarını sahiplenenlerin, onların bakımı konusunda dikkate değer sorumlulukları olduğuna vurgu yapmaktadır. Öyle ki, sahibi ev hayvanının "psikolojik ve davranış özelliklerini gözönünde bulundurmaktan sorumlu olacak (tır)" (m.5), "Hareketi için uygun imkanları sağlayacak, kaçışını önleyecek tüm makul tedbirleri alacaktır."(m.2/b-c)
Mevzuatın birbiriyle çelişmesi durumunda Anayasanın değişik 90. maddesi uyarınca usulüne uygun olarak yürürlüğe koyulan sözleşmenin esas alınacağı açıktır.

***
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu 1.7.2004 tarihli ve 25509 sayılı R.G.'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu Kanunun da 5. maddesinde "Ev ve süs hayvanları ile kontrollü hayvanlardan, doğal yaşama ortamlarına tekrar uyum sağlayamayacak durumda olanlar terk edilemez; beslenemeyeceği ve iklimine uyum sağlayamayacağı ortama bırakılamaz. Ancak, yeniden sahiplendirme yapılabilir ya da hayvan bakımevlerine teslim edilebilir." hükmü yer almaktadır. Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliğinin 12. maddesinin (d) bendinde de "Sahiplenilen hayvanlar terk edilemez, ancak yeniden sahiplendirme yapılabilir ya da geçici hayvan bakımevlerine teslim edilebilir." hükmüne yer verilmiştir.
Ayrıca bu Kanun ve Yönetmelik, idareye, denetim elemanlarına ve yerel hayvanları koruma görevlilerine özellikle kedi ve köpeklerin sahiplendirilmesi görevini vermektedir.
Örneğin, Yönetmeliğin "Belediyelerin alacağı tedbirler" başlıklı 7. maddesinde "Belediyeler; a) Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması, kısırlaştırılması, aşılanması, gerekli tıbbî bakımlarının yapılması ve işaretlenmesi, alındığı ortama geri bırakılması, sahiplendirilenlerinin kayıt altına alınmasıyla," yükümlü kılınmıştır.
Örneğin, Yönetmeliğin "El koyma" başlıklı 50. maddesinde
"(1) Denetim sonunda; 5199 sayılı Kanuna aykırı hareket eden ve bu suretle bulundurduğu hayvanların bakımını ciddi şekilde ihmal ettiği ya da onlara ağrı, acı veya zarar verdiği denetim elemanlarınca tespit edilen kişilerin hayvanlarına, denetime ve idarî para cezası vermeye yetkili makam veya merci tarafından el konulur. Denetime ve idarî para cezası vermeye yetkili makam veya merci, yerel yönetimlerle işbirliği yaparak söz konusu hayvanların yeniden sahiplendirilmesini ya da koruma altına alınmasını sağlar." denilmektedir.

Hukuk, hayvanların, özellikle kedi ve köpeklerin sahiplendirilmesi için idareye görev verirken ve bu hayvanların korunması ve refahını sağlamaya yönelik tedbirler almasını öngörürken, artık sokak hayvanlarının barınakları kapatılması yasaklanmış ve kendi sokağında bakılması gereği mevzuatla düzenlenmişken, kamu konutlarında köpek beslenmesinin yasaklanmasının hukuka uyar hiçbir yanı bulunmamaktadır.
Vatandaştan sahipsiz köpekleri sahiplenmesini isteyen, köpeğin sokağından ayrı düşmemesini öngören Devlet'in, kamu görevlilerinin, kamu konutlarında köpek beslemesini yasaklamasının hukukla açıklanacak hiçbir yanı bulunmamaktadır ve sözkonusu yönetmelik hükmü Yasalar karşısında uygulanacak bir hüküm niteliğini yitirmiştir.

15 Ekim 1978'de Paris UNESCO evinde ilan edilen Hayvan Hakları Evrensel Bildirisi

1. Bütün hayvanlar yaşam önünde eşit doğarlar ve aynı var olma hakkına sahiptirler.

2. Bütün hayvanlar saygı görme hakkına sahiptir. Bir hayvan türü olan insan, öbür hayvanları yok edemez. Bu hakkı çiğneyerek onları sömüremez. Bilgilerini hayvanların hizmetine sunmakla görevlidir. Bütün hayvanların insanca gözetilme, bakılma ve korunma hakları vardır.

3. Hiçbir hayvana kötü davranılamaz, acımasız ve zalimce eylem yapılamaz. Bir hayvanın öldürülmesi zorunlu olursa, bu bir anda, acı çektirmeden ve korkutmadan yapılmalıdır.

4. Yabani türden olan bütün hayvanlar, kendi özel doğal çevrelerinde karada, havada ve suda yaşama ve üretme hakkına sahiptir. Eğitim amaçlı olsa bile özgürlükten yoksun kılmanın her çeşidi bu hakka aykırıdır.

5. Geleneksel olarak insanların çevresinde yaşayan bir türden olan bütün hayvanlar uyumlu bir biçimde türüne özgü yaşam koşulları ve özgürlük içinde yaşama ve üreme hakkına sahiptir.

6. İnsanların yanlarına aldıkları bütün hayvanlar doğal ömür uzunluklarına uygun sürece yaşama hakkına sahiptir. Bir hayvanı terk etmek acımasız ve aşağılık bir davranıştır.

7. Bütün çalışan hayvanlar iş süresi ve yoğunluğunun sınırlandırılması ve güçlerini artırıcı bir beslenme ve dinlenme hakkına sahiptir.

8. Hayvanlara fiziki ya da psikolojik bir acı çektiren deneyler yapmak hayvan haklarına aykırıdır. Tıbbi, bilimsel, ticari ve başkaca biçimlerdeki her türlü deneyler için de durum böyledir.

9. Hayvan beslenmek için yetiştirilmişse de bakılmalı, barındırılmalı, taşınmalı, ölümü de acı çektirmeden ve korkutmadan olmalıdır.

10. Hayvanlardan insanların eğlencesi olsun diye yararlanılamaz, hayvanların seyrettirilmesi ve hayvanlardan yararlanılan gösteriler hayvan onuruna aykırıdır.

11. Zorunluluk olmaksızın bir hayvanın öldürülmesi yaşama karşı suçtur.

12. Çok sayıda yabani hayvanın öldürülmesi demek olan her davranış bir soykırım, yani bir suçtur.

13. Hayvan ölümüne de saygı göstermek gerekir. Hayvanın öldürüldüğü şiddet sahneleri sinema ve televizyonda yasaklanmalıdır.

14. Hayvanları koruma ve savunma kuralları, hükümet düzeyinde temsil olunmalıdır. Hayvan hakları da insan hakları gibi yasayla korunmalıdır.
04.03.2003